5 juridische aandachtspunten voor ondernemers bij (handels)oorlog, sancties en leveringsproblemen

De wereld om ons heen wordt onzekerder. Handelstarieven die van de ene op de andere dag verdubbelen, conflicten en oorlogen zoals in het Midden-Oosten en Oekraïne, sanctiepakketten die leveranciers onbereikbaar maken en energie- en brandstofprijzen die door het dak gaan. Als ondernemer wil je ondernemen, niet elke ochtend het nieuws checken om te zien of je contracten nog haalbaar en uitvoerbaar zijn. Toch kan geopolitieke onrust direct raken aan jouw bedrijfsvoering. En wie draait er dan voor de schade op? Dat ben jij vaker zelf dan je denkt.

Je kunt niet zomaar een beroep doen op overmacht

Veel ondernemers denken: als er een oorlog uitbreekt of sancties worden ingesteld, dan is dat overmacht en hoef ik niet na te komen. Helaas is de praktijk weerbarstiger. Rechters beoordelen streng of de situatie écht buiten jouw risicosfeer valt. In meerdere recente rechtszaken werd een beroep op overmacht afgewezen, omdat de gevolgen van sancties werden gezien als een risico dat bij de ondernemer zelf hoort. De les: overmacht is geen automatische escape.

Prijsstijgingen zijn niet altijd een reden om van je contract af te komen

Stijgen je (inkoop)kosten fors door een handelsconflict of stijgende brandstofkosten? Dan ligt het voor de hand om je contract open te breken. De wet kent daarvoor de mogelijkheid van “onvoorziene omstandigheden”. Maar rechters passen die optie terughoudend toe. Je moet concreet en met cijfers aantonen dát de prijsstijging wordt veroorzaakt door de geopolitieke situatie, en dat jij dat risico niet had kunnen voorzien of beperken. Algemene stellingen als “alles is duurder geworden” zijn niet genoeg.

Je contract bepaalt meer dan je denkt

De belangrijkste bescherming zit in je contract zelf. Een goede overmachtsclausule specificeert precies welke situaties eronder vallen, zoals oorlog, sancties of exportverboden, en welke niet, zoals gewone prijsschommelingen. Zonder zo’n clausule val je terug op de wet, en die is strenger dan de meeste ondernemers verwachten.

Weet jij wat er in jouw overmachtsclausule staat?

Veel ondernemers hebben standaardcontracten met een overmachtsclausule. Maar wat staat er precies in? Sancties, handelstarieven en leveringsproblemen zijn lang niet altijd gedekt. In sommige contracten is expliciet vastgelegd dat leveringsproblemen en grondstoffentekorten géén overmacht opleveren. Dat betekent dat je gewoon moet nakomen, ook als de wereld om je heen op zijn kop staat. Controleer daarom nu wat jouw clausule wel en niet dekt, en pas die aan vóórdat het misgaat.

Bereid je contracten voor op het onverwachte en anticipeer op het onverwachte

De beste strategie is preventief. Neem duidelijke hardheidsclausules en prijsescalatiebedingen op. Leg vast hoe je omgaat met scenario’s als sancties, leveringsonderbrekingen en extreme prijsstijgingen. Denk ook vooruit: wat gebeurt er als jouw leverancier in China of een andere risicoregio tijdelijk uitvalt? Spreek dan bijvoorbeeld af of en onder welke voorwaarden je mag opschorten richting je klanten, of je (tijdelijk) elders mag inkopen, of je een back-upleverancier mag of moet inschakelen en hoe de kosten daarvan worden verdeeld. Leg tot slot expliciet vast wie het risico draagt als het misgaat. Zo verklein je de kans dat je bij de rechter belandt of daar met lege handen staat.

Samengevat

Geopolitieke instabiliteit is geen ver-van-je-bedshow meer. Overmacht is geen automatisch vangnet, rechters zijn streng, en wie niet vooruitdenkt, betaalt de rekening. De sleutel zit in goede contracten en tijdig anticiperen.